Od 2026 r. nazwy mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi zapisujemy wielką literą, np. „Warszawianin”, „Mokotowianin”, „Ochocianka”. Bez zmian zostają przymiotniki: „warszawska szkoła”, „krakowska poradnia”. Zmiana ta porządkuje system i oznacza odejście od wyjątków.

Jedną ze zmian, która wywołuje wiele emocji i ma duży wpływ na codzienne pisanie, jest nowy zapis nazw obiektów w przestrzeni publicznej. Jeśli wyraz typu „aleja”, „plac”, „park”, „most” lub „kościół” rozpoczyna nazwę własną, zapisujemy go wielką literą: „Aleja Róż”, „Plac Zbawiciela”, „Kościół Mariacki”. Wyjątek stanowi „ulica” – ten wyraz nadal piszemy małą literą: „ulica Długa”.

Warto też pamiętać, że przyimki w nazwach wielowyrazowych zapisujemy małą literą. Zmiana pisowni nazw obiektów jest odbierana jako rewolucyjna: zamiast dotychczasowego zapisu „placu na Rozdrożu” w nazwie własnej należy zapisać dziś „Plac na Rozdrożu”.

Kolejną zmianą, dotyczącą form o dużej częstotliwości występowania, jest zapis wielką literą wielowyrazowych nazw lokali usługowych i gastronomicznych. Wielką literą zapisujemy wszystkie człony (poza przyimkami i spójnikami), np. „Kino Atlantic”, „Księgarnia Naukowa”, „Zajazd u Kmicica”.

Na tę zmianę szczególnie warto wyczulić uczniów szkoły podstawowej, ponieważ w arkuszu egzaminu ósmoklasisty pojawiają się zadania wymagające zredagowania krótkiej formy użytkowej, np. ogłoszenia lub zaproszenia.

Na szczęście Centralna Komisja Egzaminacyjna ogłosiła okres przejściowy do 2030 r. (w latach 2026–2030 akceptowane są zarówno dotychczasowe, jak i nowe zasady zapisu; od 2031 r. obowiązują już tylko nowe). [2] Mimo tej karencji w obrębie tego samego tekstu należy trzymać się jednego, konsekwentnego sposobu zapisu.

Kolejną z potrzebnych zmian, która likwiduje wyjątek zapamiętywany dotąd przez nielicznych, jest pisownia partykuły „nie” z przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym. Od 2026 r. zapisujemy łącznie: „niemiły”, „niemilszy”, „nienajmilszy”. Analogicznie: „nienajlepiej”, „nienajstaranniej”.

Warto pamiętać, że zapis ten jeszcze przez jakiś czas będzie problematyczny dla edytorów z automatyczną korektą, ponieważ będą one podkreślane nowe formy jako błędne.

Podobnie jak z przymiotnikami, partykułę „nie” zapisujemy łącznie z imiesłowami przymiotnikowymi odmiennymi. Od 2026 r. piszemy: „niepiszący”, „niesiedzący”, „nieliczący” – także w zdaniach z przeciwstawieniem. W praktyce oznacza to mniej wątpliwości dotyczących tego, czy zapis ma zależeć od znaczenia.

Kolejną zmianą, o której warto pamiętać, jest łączny zapis prefiksu „pół” w wyrażeniach opisujących stany, działania i zachowania: „półżartem”, „półserio”, „półnauka”, „półspał”. Łącznik stosujemy wtedy, gdy „pół-” odnosi się do osoby (tożsamość): „pół-Polka”, „pół-Francuzka”.

Dużą zmianą jest obowiązek zapisu wielką literą nie tylko nazw firm i marek, lecz także nazw pojedynczych egzemplarzy wyrobów. Poprawnie napiszemy więc: „czerwony Ford”, „kierowca Fiata”. Tę zasadę warto uwzględnić w opisach obrazków i w ćwiczeniach językowych. Oczywiście zmiana nie dotyczy utrwalonych eponimów, np. „adidasy”. 

To rozstrzygnięcie ma też znaczenie w szkole, np. przy interpretacji i redagowaniu tekstów odwołujących się do opowiadania „Górą Edek”, które jest umieszczone na liście lektur obowiązkowych, a jego bohaterami są kierowca Fiata i kierowca Forda. 

Przy wypisywaniu zaświadczeń i w opisach osiągnięć warto pamiętać, że teraz wszystkie człony nazw orderów, odznaczeń, nagród i tytułów honorowych zapisujemy wielką literą, np. „Nagroda Nobla”, „Honorowy Obywatel Miasta Krakowa”, „Mistrz Mowy Polskiej”. 

Ujednolicono także zapis przymiotników tworzonych od nazw osobowych zakończonych na „-owski”. Od 2026 r. zapisujemy je małą literą: „koncert chopinowski”, „dramat szekspirowski”, „epoka zygmuntowska”. Warto jednak zapamiętać, że przymiotniki dzierżawcze od imion zapisujemy wielką literą, np. „Zosina lalka”.

Wprowadzono jeszcze wariantywną pisownię par wyrazów równorzędnych o podobnym brzmieniu – dopuszczalne są trzy warianty: np. „tuż-tuż”, „tuż, tuż”, „tuż tuż”. Ponadto od 2026 r. wszystkie człony nazwy komety zapisujemy wielką literą, np. „Kometa Halleya”, „Kometa Enckego” oraz nie musimy już stosować nienaturalnych i trudnych konstrukcji z cząstką „by” po spójnikach, które do końca 2025 r. zapisywaliśmy łącznie, np. „tobyście”. Od 2026 r. zapisujemy je rozdzielnie: „to by”, „bo by”, „czy by”, „aczkolwiek by”. Jednak bez zmian pozostają formy utrwalone: „gdyby”, „jakby”.

Ostatnia ze zmian dotyczy pisowni przedrostków super-, mini-, eko-, maksi- i ekstra-. Jeśli po przedrostku występuje wyraz rozpoczynający się małą literą, zapisujemy całość łącznie: „superpomysł”, „minispódniczka”, „ekozakupy”. Jeśli po przedrostku występuje wyraz rozpoczynający się wielką literą (bo jest nazwą własną), stawiamy łącznik: „super-Europejczyk”, a jeśli przedrostek ma charakter oceny (zbliżony do przymiotnika), dopuszczalna jest pisownia rozdzielna: „super pomysł”, „mini wieża”, „eko żywność”.

Warto jeszcze wspomnieć, że w czerwcu 2025 r. ogłoszono zmianę proponowanych reguł zapisu wielowyrazowych nazw geograficznych, w których drugi człon jest rzeczownikiem w mianowniku, jednak 7 listopada 2025 r. wycofano tę decyzję. [3] [4] Obowiązują więc dotychczasowe zasady: gdy po wyrazie gatunkowym stoi rzeczownik w mianowniku, wyraz gatunkowy zapisujemy małą literą, np. „cieśnina Bosfor”, „morze Bałtyk”.

Przed logopedami stoi zatem kilka zadań organizacyjnych. Warto:

• przejrzeć szablony opinii i zaleceń – poprawić wielkie litery w nazwach mieszkańców, obiektów i lokali;
• ujednolicić zapisy w kartach pracy – dopilnować nowych zapisów: „nie-” z przymiotnikami i imiesłowami, a także nazw marek i obiektów przestrzeni publicznej;
• poinformować rodziców i nauczycieli o zmianach – wskazać kilka reguł, które najczęściej pojawiają się w szkolnych materiałach;
• w razie wątpliwości sięgać do źródeł – sprawdzać hasła i przykłady w „Małym słowniku ortograficznym. Nowe reguły pisowni 2026” [5].

Przypisy:

[1] Komunikat Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN z dnia 10 maja 2024 r. (ogłoszenie zmian obowiązujących od 1 stycznia 2026 r.).

[2] Informacja dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 20 sierpnia 2025 r. dotycząca oceniania poprawności ortograficznej w pracach egzaminacyjnych (okres przejściowy 2026–2030; od 2031 r. tylko nowe zasady).

[3] Komunikat Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN z dnia 16 czerwca 2025 r. (zmiana proponowanych reguł zapisu wielowyrazowych nazw geograficznych, w których drugi człon jest rzeczownikiem w mianowniku).

[4] Komunikat Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN z dnia 7 listopada 2025 r. (wycofanie zmiany dotyczącej wariantywnej pisowni wielowyrazowych nazw geograficznych).

[5] E. Kołodziejek, D. Krzyżyk, A. Skudrzyk, B. Sobczak, Mały słownik ortograficzny. Nowe reguły pisowni 2026, Polska Akademia Nauk, Rada Języka Polskiego, 2025, https://publikacje.pan.pl/book/157585/maly-slownik-ortograficzny-nowe-reguly-pisowni-2026 [dostęp: 19.02.2026 r.].