głoski

W pierwszym roku życia dziecka, w okresie melodii, występuje okres nazywany gaworzeniem. Charakterystyczne dźwięki wydawane wówczas przez dzieci zawierają głoskę [g]. Wydawać by się mogło, że skoro słyszymy tę głoskę w tak wczesnym okresie rozwoju mowy, nie sprawi ona problemu starszym dzieciom. Jednak nieprawidłowa wymowa głosek [g] oraz jej bezdźwięcznego odpowiednika – głoski [k] – zdarza się na tyle często, że w klasyfikacjach dyslalii wyróżniono je nazwami: gammacyzm i kappacyzm1.

Marek Wiśniewski wymienia następujące cechy głoski [d]1:

• dźwięczność – w trakcie artykulacji tej głoski fałdy głosowe zostają wprawione w drgania;
• ustność – podczas realizacji tej głoski następuje zwarcie podniebienno-gardłowe, a więc zostaje zamknięta nosowa droga przepływu powietrza;
• twardość – środkowa część języka nie unosi się ku podniebieniu twardemu;
• zwarto-wybuchowość – powietrze, które wydostaje się z płuc, napotyka na przeszkodę w postaci zwarcia (zetknięcia się dwóch artykulatorów: przodu języka i zębów). „Napływające z płuc powietrze zatrzymuje się przed zaporą, jego ciśnienie wzrasta i w pewnym momencie osiąga wartość krytyczną2”. Następuje gwałtowne przerwanie blokady – wybuch;
• przedniojęzykowo-zębowość – spółgłoska jest artykułowana przez kontakt czubka języka (apeksu) z tylną powierzchnią zębów.

Cechą dystynktywną [d] jest dźwięczność. Zmiana tej cechy – na bezdźwięczność – spowoduje powstanie innego dźwięku mowy – [t]. Głoska [t] jest mocna, natomiast [d] – słaba3. Ubezdźwięcznianie [d] (najczęściej przy ubezdźwięcznianiu innych głosek dźwięcznych, szczególnie spółgłosek właściwych) to jedna ze spotykanych wad wymowy. Głoska [d] nie pojawia się w wygłosie absolutnym. Podobnie jak [t] nie występuje bezpośrednio przed [i] oraz [i̯]. Nie sąsiaduje bezpośrednio z głoskami bezdźwięcznymi.