Trudności w utrwaleniu zdobytej umiejętności mogą wynikać z wielu czynników. Opisujemy je poniżej.

Braki w utrwaleniu mogą wynikać m.in. z:

1. wpływów środowiskowych– warto zorientować się, czy w bliskiej rodzinie pacjenta nie ma osoby, która wymawia głoskę [r] nieprawidłowo, a tym samym dostarcza wadliwego wzorca. Ponadto dziecko może czuć wstyd, opór przed ujawnieniem swojej nowej umiejętności w gronie kolegów czy rodzeństwa;

2. czynników funkcjonalnych– być może pacjent nabył umiejętność wypowiedzenia [r], ale czynność jest dla niego na tyle „wysiłkowa”, że nie wykonuje jej spontanicznie. W takim wypadku konieczna jest dalsza terapia, mająca na celu podnoszenie sprawności aparatu artykulacyjnego;

3. nieprawidłowego gospodarowania powietrzem– do wymowy [r] potrzebny jest stosunkowo silny strumień wydychanego powietrza, który wprawia w drgania odpowiednie obszary na języku. Jeśli dziecko nieprawidłowo gospodaruje powietrzem (np. oddycha torem ustnym, mówi na wdechu, ma problemy z drożnością dróg oddechowych), [r] w mowie spontanicznej może nie być realizowane;

4. niewielkiej wady anatomicznej– być może warunki anatomiczne w jamie ustnej nie są wystarczające, by móc stosować [r] spontanicznie. Np. już niewielkie skrócenie lub asymetria w budowie wędzidełka języka mogą powodować napięcie uniemożliwiające wprawienie język z potrzebne do realizacji [r] drgania;

Jednak najczęstszą przyczyną braku zastosowania zdobytej umiejętności poza gabinetem logopedycznym jest brak jej generalizacji. Logopedzi nierzadko uzyskują efekt „mowy gabinetowej”. Pacjent (niekoniecznie świadomie) czuje się zobligowany do prawidłowej wymowy tylko w obecności logopedy.

W takim wypadku konieczne są:

• nawiązanie ścisłej współpracy z rodzicami/opiekunami dziecka i zalecenie codziennych ćwiczeń utrwalających [r] w mowie spontanicznej w różnych sytuacjach (np. mówienie prawidłowo [r] w określonej godzinie lub zawsze w samochodzie podczas powrotu ze szkoły, podejmowanie wyzwań typu zrobienie zakupu w małym sklepie z zastosowaniem wzorowej wymowy);
• osłuchanie pacjenta z jego wymową – warto zachęcać go do nagrywania swojej wypowiedzi i samokontroli. Taka czynność pozwoli skupić jego uwagę na jakości wymowy;
• nawiązanie współpracy z nauczycielem – niekiedy niewłaściwa lub bierna postawa nauczyciela wobec wady wymowy ucznia przyczynia się do hamowania postępu. Nauczyciel może także zaobserwować stosunek innych uczniów z grupy/klasy do wymowy pacjenta (Czy koledzy nie śmieją się z jego wymowy? Czy nie zawstydzają go podczas prób poprawnej realizacji głoski?);
• …czasu – niestety budowanie nowego trwałego nawyku (wzorca ruchowego) nie zajmuje kilku dni czy tygodni. Wymaga ogromnej liczby powtórzeń, konsekwencji i solidnej dawki wewnętrznej motywacji. Więcej na temat budowania nowego nawyku (z perspektywy psychologicznej) można przeczytać w numerze 78/2025 „Strefy Logopedy” ().